Diagnostyka przyczyn dolegliwości sercowo-naczyniowych
obejmuje zazwyczaj wykonanie jednego lub kilku dodatkowych badań wykraczających
poza badanie przedmiotowe, obejmujące osłuchiwanie serca i pomiar ciśnienia
tętniczego krwi. Badania dodatkowe umożliwiają określenie czy i z jakim
problemem kardiologicznym mamy do czynienia w związku obecnymi objawami. Podstawowe
badania  obejmują elektrokardiogram
spoczynkowy (EKG), badanie echokardiograficzne serca, próbę wysiłkową,
ambulatoryjne monitorowanie (Holter) ciśnienia lub zaburzeń rytmu. Często
pojawia się ze strony pacjentów pytanie czy nie można zastąpić tych badań
jednym, kompleksowym badaniem odpowiadającym na wszystkie pytania związane ze
zgłaszanymi objawami i niezbędnym do podjęcia dalszych decyzji terapeutycznych?
Niestety nie. Każde z wymienionych badań skupia się bowiem na innym aspekcie
pracy układu sercowo-naczyniowego i tym samym dostarcza inne informacje, które
często tylko częściowo się pokrywają. Postaram się to przedstawić w dalszej
części tekstu prezentując najczęstsze wskazania i możliwości wymienionych badań
podstawowych.





EKG





Jest to najprostsze, najtańsze, najkrótsze i w związku z
tym najczęściej wykonywane badanie kardiologiczne. Można je wręcz traktować
jako badanie przesiewowe w kardiologii. Niestety nie dostarcza często wszystkich
niezbędnych informacji. Badanie opiera się na rejestracji potencjałów
elektrycznych powstających w wyniku pracy serca dzięki 10 elektrodom
umieszczonym na powierzchni ciała. Dzięki temu możemy ocenić jaki jest
dominujący rytm serca (najczęstszy - zatokowy czy też inny), dokładną częstość pracy
serca (uderzenia na minutę), możemy określić czy występują częste zaburzenia
rytmu (nadkomorowe czy komorowe), czy są cechy pogrubienia mięśnia sercowego
lub powiększenia przedsionków, czy występują bloki przewodzenia, czy są cechy
niedokrwienia mięśnia sercowego lub przebytego zawału. Ograniczeniem badania
EKG jest jednak fakt, że nie pokazuje ono nam serca bezpośrednio, a jedynie
określa je pośrednio. Poza tym jest to badanie spoczynkowe, trwające kilka-kilkanaście
sekund, co może nie być wystarczające do pełnej oceny, szczególnie jeśli objawy
pojawiają się w czasie wysiłku lub nie występują stale, a jedynie okresowo (np.
zaburzenia rytmu).   





Badanie
echokardiograficzne





Badanie echokardiograficzne jest formą badania
ultrasonograficznego, które jest w stanie zobrazować serce, dokładnie określić
wymiary poszczególnych jego elementów, ocenić czynność skurczową i rozkurczową
mięśnia obu komór oraz czynność zastawek serca. Ponownie, w podstawowej formie
jest to badanie spoczynkowe, a zatem nie zawsze będące w stanie odzwierciedlić
pracę serca w czasie wysiłku fizycznego, choć zmiany w spoczynku często warunkują
występowanie objawów podczas wysiłku fizycznego.





Próba wysiłkowa





Jest to badanie przeprowadzane najczęściej na bieżni
ruchomej lub na rowerze i ma za zadanie odwzorowanie objawów pojawiających się
w czasie wysiłku fizycznego lub po jego zaprzestaniu. Polega ono na stopniowym
zwiększaniu obciążenia, aż do zmęczenia uniemożliwiającego dalszą kontynuację
badania lub do wystąpienia objawów. W czasie próby monitoruje się na bieżąco EKG,
a okresowo także ciśnienie tętnicze (co 2-3 minuty). Umożliwia to, poza intencją
odwzorowania objawów, śledzenie odpowiedzi rytmu serca i ciśnienia tętniczego w
czasie wzrastającego wysiłku oraz ocenę pod kątem zaburzeń rytmu lub innych
zmian w EKG w czasie trakcie próby (sugerujących na przykład niedokrwienie
mięśnia sercowego).





Badania holterowskie (ciśnieniowe i pod kątem zaburzeń rytmu)





Wszystkie wymienione wcześniej badania są ograniczone
czasowo do maksymalnie kilkunastu minut. Badania holterowskie umożliwiają ocenę
zaburzeń rytmu lub ciśnienia tętniczego na przestrzeni całej doby lub dłużej
(co jest szczególnie cenne w przypadku rzadko występujących zaburzeń rytmu).





Holter ciśnieniowy





Badanie polega na noszeniu mankiety do pomiaru ciśnienia
tętniczego na ramieniu połączonego z małym rejestratorem przez całą dobę.
Pomiary są wykonywane co 20 minut w ciągu dnia i co 30 minut w nocy, a
następnie przeliczane na średnie wartości ciśnienia tętniczego skurczowego i
rozkurczowego w poszczególnych okresach doby. Umożliwia to lepszy obraz jego
zmian, nieobarczony tzw. nadciśnieniem „białego fartucha” czy chwilowymi
wahaniami związanymi z np. z aktywnością, stresem.





Holter pod kątem zaburzeń rytmu





W tym celu wykorzystuje się najczęściej 3, a nie 10
elektrod jak w EKG, choć może być potrzebny i wariant 10-elektrodowy. Poza
dłuższym okresem monitorowania, badanie to uwzględnia okresy aktywności
fizycznej (nawet intensywnej) i tym samym umożliwia pełniejszą, a także
ilościową ocenę występowania zaburzeń rytmu w trakcie całej doby lub dłużej.





Podsumowując,  w związku ze złożonym
charakterem pracy serca, zmieniającym się w czasie doby w odpowiedzi na bodźce
środowiska i zmiany wewnętrzne naszego organizmu oraz na wysiłek fizyczny,
potrzeba najczęściej kilku badań podstawowych w celu scharakteryzowania różnych
aspektów pracy serca. Niestety do tej pory nie udało się ich zastąpić jednym
badaniem.





Dr hab. med. Łukasz Małek
Poradnia Kardiologii Sportowej, Instytut Kardiologii w Warszawie, Narodowy Instytut Kardiologii w Warszawie


Skip to content