Choroby układu krążenia stanowią duży problem zdrowotny, społeczny i ekonomiczny
w Polsce. Są m. in. główną przyczyną przedwczesnych zgonów (< 65r.ż.). W II półroczu 2018r. zgony z powodu
chorób układu krążenia stanowiły około 41% wszystkich zgonów w Polsce.





W ostatnich latach
wzrosła znacznie liczba doniesień naukowych świadczących o niezależnym udziale
czynników psychospołecznych w kształtowaniu ryzyka sercowo-naczyniowego. Przyczyny
powstawania miażdżycy, która prowadzi do choroby wieńcowej i o których wiemy
już bardzo dużo, nie są jednak do końca poznane. Oprócz klasycznych czynników
ryzyka chorób układu krążenia jak nadciśnienie tętnicze, hypercholesterolemia,
palenie papierosów, otyłość czy cukrzyca bardzo istotną rolę przypisuje się negatywnym
psychospołecznym czynnikom ryzyka, a najistotniejszymi spośród nich są objawy depresji,
przewlekły stres oraz niski poziom wsparcia społecznego. Czynniki
psychospołeczne często kumulują się  u
tych samych osób, co dodatkowo zwiększa ich wpływ na wystąpienie choroby układu
krążenia oraz innych chorób. Wystąpienie depresji uzależnione jest w istotnym
stopniu od obciążenia stresującymi wydarzeniami oraz od genetycznej podatności
na depresję.





Depresja jest prawdopodobnie najbardziej rozpowszechnioną jednostką
chorobową w psychiatrii. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia
depresja dotyka około 350 mln ludzi na całym świecie, co stanowi około 5–6%
populacji świata. Szacuje się, że tylko około 50% osób, u których występuje
depresja, korzysta z leczenia. W Wieloośrodkowym Ogólnopolskim Badaniu Stanu Zdrowia
Ludności WOBASZ II, przeprowadzonym w latach 2013-2015, objawy depresji stwierdzono
u około 1/5 Polaków, częściej u  kobiet
niż u mężczyzn. Porównując w/w wyniki do danych z innych krajów europejskich można
stwierdzić, że odsetki depresji w Polsce są podobne lub nieco niższe.





Objawy depresji częściej obserwuje się u osób
cierpiących na choroby przewlekłe. Depresja występuje od 2 do 3 razy częściej u
osób z chorobą wieńcową czy z cukrzycą. U osób z objawami depresji zmiany w stężeniach
hormonów (podwyższony poziom kortyzolu) oraz zwiększona aktywność układu współczulnego,
odpowiedzialnego za podwyższone ciśnienie tętnicze krwi oraz podwyższone
stężenie cholesterolu, mogą przyczyniać się do wystąpienia chorób układu
krążenia. Ponadto osoby z depresją charakteryzuje obniżony nastrój, który nie
sprzyja zachowaniom prozdrowtnym, nasilając zachowania antyzdrowotne takie jak:
palenie tytoniu, niezdrowa dieta czy niska aktywność fizyczna.





Związek pomiędzy depresją i
chorobami układu krążenia może częściowo wynikać z uwarunkowań genetycznych
(odpowiada za to gen 5HTTLPR dla białka transportującego hormon serotoninę). W
tym przypadku czynnikiem wiążącym depresję z chorobami układu krążenia jest
wpływ serotoniny pobudzający agregację, czyli zlepianie się płytek krwi i
skurcz naczyń, co może prowadzić do powstawania skrzepu w naczyniu (również w
naczyniu wieńcowym) i mieć swój udział w wystąpieniu zawału serca. Depresję
określa się mianem niezależnego czynnika ryzyka choroby wieńcowej. Dowiedziono,
że przebycie chociaż jednego epizodu depresji zwiększa 4-krotnie ryzyko zawału
serca, a około 20% osób z chorobą wieńcową ma również ciężką depresję. Objawy depresji zdecydowanie częściej występują w grupie
osób z niestabilną chorobą wieńcowa, u osób oczekujących na pomostowanie
aortalno-wieńcowe (by-passy) lub będących w okresie pooperacyjnym. Obecność
depresji u tych osób jest niezależnym czynnikiem rokowniczym ponownej
hospitalizacji i zgonu.





Zatem depresja jest nie tylko czynnikiem ryzyka choroby wieńcowej, ale także może modyfikować jej przebieg. Obecność objawów depresji jest wskaźnikiem gorszego rokowania w przebiegu zawału serca, podobnie jak palenie tytoniu czy przebyty zawał serca. Depresja wiąże się z 4-5-krotnie większym ryzykiem zgonu w czasie do 1,5 roku od zawału serca oraz z większym ryzykiem ponownych incydentów wieńcowych oraz hospitalizacji.





Dr n. med. Jerzy Piwoński
Zakład Epidemiologii, Prewencji Chorób Układu Krążenia i Promocji Zdrowia, Narodowy Instytut Kardiologii w Warszawie


Skip to content