Odczuwanie stresu jest naturalną reakcją na zmiany nas samych lub w otoczeniu wymagające od nas nowych zachowań zaradczych lub przystosowania się do nich. Jednak wysoki poziom stresu lub sytuacje trudne, które trwają dłuższy czas, są związane z pogorszeniem samopoczucia psychicznego, trudnościami w radzeniu sobie z codziennymi wyzwaniami i narastającym wyczerpaniem. Badania wskazują również na to, że wiążą się z podwyższonym ryzykiem zachorowań, np. chorób układu krążenia. Dlatego właśnie jedną z podstawowych zasad profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego jest zmniejszanie poziomu napięcia emocjonalnego. Nauka radzenia sobie ze stresem psychologicznym jest również jednym z głównych celów rehabilitacji kardiologicznej, skierowanej do pacjentów po rozpoznaniu choroby układu krążenia.

Najważniejsze reguły skutecznego radzenia sobie z trudnymi sytuacjami i napięciem psychologicznym odnoszą się do właściwego rozpoznania zarówno cech sytuacji, która jest dla nas trudna, jak i własnych zasobów przydatnych w radzeniu sobie.

Jednym z głównym pytań, które warto sobie zadać jest: „Czy i w jakim stopniu mam wpływ na powód mojego stresu?” Jest to pytanie o to, jak dużą mamy kontrolę nas stresorem i w jakim kierunku powinny się podążać nasze zachowania. Jeżeli mamy wpływ na źródło naszego napięcia, warto poszukać strategii pozwalających na zmianę danej sytuacji korzystając z własnych umiejętności, wiedzy oraz wsparcia innych osób. Zdarza się jednak, że oceniamy swoją aktualną sytuację jako trudną do zmiany. Wówczas warto skoncentrować się raczej na dbaniu o własny stan psychiczny i budowanie ogólnej odporności na trudne i wyczerpujące emocjonalnie zdarzenia.

Istnieje wiele sposobów pozwalających na obniżanie poziomu napięcia psychicznego i dążenie do lepszego samopoczucia. Odnoszą się one do różnych sfer życia, co pozwala na poszukiwanie skutecznych sposobów, dopasowanych do potrzeb i możliwości każdego z nas.

  1. Aby budować ogólną odporność organizmu warto pamiętać o codziennych nawykach zdrowotnych, takich jak 7-8 godzin snu, regularna i przyjemna aktywność fizyczna i właściwa dieta. Nawyki te pomagają nie tylko chronić się przed chorobami, ale również są przydatne w radzeniu sobie z codziennymi stresującymi sytuacjami. Dbanie o zdrowie pomaga również zachować pozytywny obraz siebie i własnych możliwości oraz korzystnie wpływa na nastrój. Działanie zapobiegające codziennemu stresowi ma również budowanie umiejętności tworzenia planów i podążania za nimi, np. poprzez naukę właściwego zarządzania swoim czasem, zarówno w pracy, jak i życiu osobistym. Warto również zadbać o kształtowanie nowych umiejętności i podtrzymywanie zainteresowań. Pozwala to na zachowanie sprawności intelektualnej, tworzenie nowych celów i współdziałanie z innymi osobami.
  2. Oprócz codziennego dbania o zdrowie ważnym zasobem skutecznie chroniącym przed nadmiernym stresem jest budowanie i rozwijanie relacji z innymi ludźmi: członkami rodziny, przyjaciółmi, innymi osobami z otoczenia (sąsiadami, współpracownikami). Tworzenie więzi z innymi pozwala na budowanie poczucia przynależności i pozytywnej samooceny oraz daje szansę na dzielenie się różnymi doświadczeniami i przeżyciami z innymi osobami. Ułatwia również otrzymywanie wsparcia i pomocy w trudnych chwilach. Warto przy tym pamiętać, że rozwijanie dobrych relacji wymaga od nas abyśmy pamiętali o osobistym kontakcie z bliskimi, okazywali im wdzięczność za ich troskę oraz sami oferowali im pomoc i wsparcie gdy ich potrzebują.
  3. W sytuacji przeżywania stresu bardzo przydatne jest wykorzystywanie technik redukcji stresu. Pomagają one w krótkim czasie doświadczyć obniżenia napięcia w ciele i psychice oraz ułatwiają osiągnięcie stanu spokoju i wyciszenia. Mogą mieć one postać ćwiczeń oddechowych lub treningów relaksacyjnych, takich jak trening autogenny lub trening relaksacji mięśniowej (trening Jacobsona). Techniki te wykorzystują proste sugestie i ćwiczenia i pozwalają na skuteczne osiągnięcie stanu odprężenia, chroniąc przed nadmiernym stresem oraz chorobami związanymi z przeżywaniem silnego napięcia emocjonalnego (takimi jak m.in. depresja, czy choroby układu krążenia). Coraz bardziej popularne jest również wykorzystywanie technik opartych na uważności (mindfulness). Treningi uważności są szczególnym sposobem kierowania uwagi w chwili obecnej na nas samych, innych oraz świat wokół. Wyniki badań wskazują na to, że praca nad uświadamianiem swoich emocji i myśli pomaga lepiej sobie z nimi radzić oraz buduje odporność na trudne i stresujące doświadczenia życiowe.

Podsumowując, istnieje wiele skutecznych sposobów budujących odporność na stres i trudności życiowe. Najważniejsze z nich to:

  • właściwe nawyki zdrowotne (sen, dieta, aktywność fizyczna)
  • odpowiednie zarządzania własnym czasem i stawianie sobie nowych celów
  • dbanie o pozytywne relacje z innymi osobami
  • nauka umiejętności zmniejszania napięcia emocjonalnego poprzez treningi relaksacyjne

dr n. o zdr. Anna Mierzyńska
Pracownia Psychologii Klinicznej
Klinika Choroby Wieńcowej i Rehabilitacji Kardiologicznej
Narodowy Instytut Kardiologii w Warszawie

Skip to content