- Nadciśnienie tętnicze – informacje ogólne
Nadciśnienie tętnicze (NT) jest najważniejszym czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia określanym jako modyfikowalny, czyli taki, którego negatywne oddziaływanie można zniwelować poprzez wprowadzenie odpowiednich zmian stylu życia , a także w razie konieczności poprzez wdrożenie leczenia farmakologicznego. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO, World Health Organization) podaje, że NT jest wciąż pierwszą przyczyną przedwczesnych zgonów na świecie. Około 30% osób nie wie, że choruje na NT, co wynika z faktu, że prawie 40% dorosłych Polaków nie zna wartości własnego ciśnienia tętniczego.
Ze względu na niską wykrywalność NT w Polsce zaleca się, aby wykonywać kontrolne pomiary ciśnienia tętniczego u wszystkich osób dorosłych przynajmniej raz w roku, niezależnie od wcześniejszych wartości ciśnienia tętniczego.
- Prawidłowo przeprowadzony pomiar ciśnienia tętniczego
Do rozpoznania NT niezbędne jest wykonanie prawidłowego pomiaru ciśnienia tętniczego. Obecnie w krajach Unii Europejskiej zakazane jest stosowanie urządzeń zawierających rtęć. Zaleca się więc używanie sfigmomanometrów (aparatów do mierzenia ciśnienia) automatycznych, półautomatycznych osłuchowych lub oscylometrycznych.
Aby dokonać wiarygodnego pomiaru ciśnienia tętniczego należy:
- Wykonać pomiar aparatem zakładanym na ramię, który spełnia kryteria dokładności pomiarów tzn. posiada odpowiedni certyfikat (lista aparatów pomiarowych dopuszczonych do stosowania została zamieszczona na stronie Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego: www.nadcisnienietetnicze.pl/dla_lekarzy/zalecenia_i_standardy/zalecenia_ptnt)
- Odpowiednio dobrać rozmiar mankietu. U większości osób pomiar wartości ciśnienia tętniczego należy przeprowadzić z zastosowaniem standardowego mankietu naramiennego (szerokość 12–13 cm, długość 35 cm); w przypadku obwodu ramienia > 32 cm należy zastosować większy mankiet, a u osób z obwodem < 24 cm — odpowiednio mniejszy
- Odpowiednio przygotować się do wykonania pomiaru ciśnienia tętniczego:
- Co najmniej 30 minut przed wykonaniem pomiaru należy powstrzymać się od spożywania kawy, palenia papierosów i przyjmowania innych substancji stymulujących
- Pomiar ciśnienia tętniczego należy wykonać przynajmniej po 5-minutowym odpoczynku w pozycji siedzącej z podpartymi plecami, w cichym pomieszczeniu, zaś ręka , na której wykonywany jest pomiar, powinna być zgięta w łokciu, rozluźniona i wsparta na poziomie serca. Ramię powinno być wolne od uciskającej odzieży.
- Zastosować prawidłową technikę pomiaru. W gabinecie lekarskim, pielęgniarka lub lekarz przeprowadzający pomiar powinien stosować się do wyżej wymienionych zaleceń oraz przeprowadzić pomiar zgodnie z prawidłową techniką pomiaru opisaną szczegółową dla różnego typu aparatów w aktualnych Wytycznych Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego z 2019 dotyczących zasad postępowania w nadciśnieniu tętniczym.
- Rozpoznanie nadciśnienia tętniczego
Nadciśnienie tętnicze można rozpoznać, jeśli średnie wartości ciśnienia tętniczego (wyliczone co najmniej z dwóch pomiarów dokonanych podczas co najmniej dwóchróżnych wizyt) są równe lub wyższe niż 140 mm Hg dla skurczowego ciśnienia tętniczego i/lub 90 mm Hg dla rozkurczowego ciśnienia tętniczego .
U chorych z wartościami skurczowego ciśnienia tętniczego w zakresie 140–159 mm Hg i rozkurczowego ciśnienia tętniczego 90–99 mm Hg lekarz powinien określić ryzyko sercowo-naczyniowe takiego chorego i u osób, u których to ryzyko nie jest wysokie (współistnieje niskie lub umiarkowane ryzyko sercowo- naczyniowym) rozpoznanie powinno być potwierdzone poprzez przeprowadzenie 24-godzinnej automatycznej rejestracji ciśnienia tętniczego (ABPM, ambulatory blood pressure monitoring) lub poprzez przeprowadzenie domowych pomiarów ciśnienia tętniczego (tab. 1), przyjmując odmienne normy dla tych pomiarów (tab. 2)
U chorych z wartościami skurczowymi wynoszącymi 180 mm Hg i wyższymi i/lub rozkurczowymi wartościami ciśnienia tętniczego równymi i przekraczającymi 110 mm Hg i NT można rozpoznać podczas pierwszej wizyty, po wykluczeniu czynników podwyższających wartości ciśnienia, na przykład: lęku, bólu, spożycia alkoholu.
Eksperci zezwalają na rozpoznanie NT na podstawie danych z wywiadu z chorym lub dokumentacji, która zawiera wartości ciśnienia tętniczego lub informacje dotyczące przyjmowania leków na nadciśnienie tętnicze tzw. leków hipotensyjnych.
Tabela 1.
| Zalecenia dotyczące prowadzenia domowych pomiarów ciśnienia tętniczego wg wytycznych PTNT z 2019 roku |
| Zaleca się używanie w pełni automatycznych aparatów posiadających walidację z mankietem zakładanym na ramię (patrz: http://www.nadcisnienietetnicze.pl/dla_lekarzy/zalecenia_i_standardy/zalecenia_ptnt) Pomiary należy wykonywać przez 6–7 kolejnych dni przed wizytą (min. 3 dni)Należy wykonywać po 2 pomiary w kilkuminutowych odstępach, rano i wieczorem, o stałych porach (np. 6.00–18.00, 7.00–19.00 itp.).Pomiar powinien być wykonywany przed przyjęciem leków i przed jedzeniemZaleca się wykonywanie pomiarów zgodnie z opisanymi wyżej zasadamiPacjent powinien zapisywać uzyskane wartości ciśnienia tętniczego w poszczególnych pomiarach w dzienniczku samokontroliŚrednie wartości ciśnienia w domowych pomiarach ciśnienia tętniczego oblicza się, pomijając wartości z pierwszej doby prowadzenia pomiarówNależy rozważyć celowość domowych pomiarów ciśnienia u chorych z podwyższonym poziomem lękuWartości pomiarów domowych nie powinny służyć do doraźnej modyfikacji terapii przez samego pacjenta |
Tabela 2.
| Kategoria | Skurczowe ciśnienie tętnicze (mmHg) | Rozkurczowe ciśnienie tętnicze (mmHg) | |
| Pomiary w gabinecie | ≥140 | i/lub | ≥90 |
| Całodobowa rejestracja ciśnienia tętniczego (ABPM) | |||
| – w ciągu dnia (lub czuwania) | ≥135 | i/lub | ≥85 |
| – w nocy (lub w czasie snu) | ≥120 | i/lub | ≥70 |
| – średnia w ciągu doby | ≥130 | i/lub | ≥80 |
| Pomiary domowe ( średnia z min. 3 dni) | ≥135 | i/lub | ≥85 |
- Klasyfikacja nadciśnienia tętniczego
Klasyfikacja NT jest oparta na pomiarach gabinetowych z podziałem na trzy stopnie i wyróżnieniem podtypu izolowanego nadciśnienia skurczowego (ISH, isolated systolic hypertension). Klasyfikacja NT została przedstawiona w Tabeli 3
Tabela 3. Klasyfikacja nadciśnienia tętniczego na podstawie Wytycznych PTNT z 2019
| Kategoria | Skurczowe ciśnienie tętnicze (mmHg) | Rozkurczowe ciśnienie tętnicze (mmHg) | |
| Optymalne ciśnienie tętnicze | <120 | i | <80 |
| Prawidłowe ciśnienie tętnicze | 120-129 | i/lub | 80-84 |
| Wysokie prawidłowe ciśnienie tętnicze | 130-139 | i/lub | 85-90 |
| Nadciśnienie tętnicze I stopnia | 140-159 | i/lub | 90-99 |
| Nadciśnienie tętnicze II stopnia | 160-179 | i/lub | 100-109 |
| Nadciśnienie tętnicze III stopnia | ≥180 | i/lub | ≥110 |
| Izolowane skurczowe NT | ≥140 | i | <90 |
- Badania, które należy wykonać u chorych, u których lekarz rozpoznał nadciśnienie tętnicze.
Osoba, u której postawiano rozpoznanie NT powinna zostać poddana ocenie klinicznej,
na którą składa się szczegółowy, ukierunkowany wywiad lekarski, badanie przedmiotowe oraz wybrane badania dodatkowe, która można podzielić na podstawowe, dodatkowe i rozszerzone. Eksperci zalecają, aby badania podstawowe wykonać u wszystkich chorych z NT, zaś badania dodatkowe i rozszerzone w miarę dostępności i w zależności od wskazań ustalonych przez lekarza.
Do badań podstawowych, które należy wykonać u wszystkich chorych z NT należą:
- Morfologia krwi obwodowej
- Stężenie glukozy w osoczu na czczo lub testu obciążenia glukozą w przypadku wskazań
- Stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolufrakcji LDL i HDL, triglicerydów w surowicy
- Stężenie potasu, sodu i kwasu moczowego w surowicy
- Stężenie kreatyniny w surowicy (w połączeniu z szacunkową oceną GFR, niezbędnego wskaźnika do oceny funkcji nerek)
- Badanie ogólne moczu (z oceną osadu moczu)
- Aktywność ALAT w surowicy
- Stężenie TSH w surowicy
- 12-odprowadzeniowe badanie EKG
Bibliografia
Tykarski A., Filipiak KJ, Januszewicz A i wsp. Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym – 2019. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce 2019, tom 5, nr 1, strony: 1–86
Lek. Ewa Warchoł-Celińska
Klinika Nadciśnienia Tętniczego
Narodowy Instytut Kardiologii w Warszawie